Suş kodunun önemini, KOB (CFU) değerinden farkını ve probiyotik ürünlerin etiketlerini incelerken dikkat edilmesi gerekenleri keşfedin.
Probiyotik etiketindeki suş kodu, üründe kullanılan mikroorganizmanın cins ve tür bilgisini tamamlayan, daha ayrıntılı bir tanımlayıcıdır. Aynı tür içerisinde farklı suşlar bulunabilir ve bu suşların özellikleri birbirinden farklılık gösterebilir. Suş bilgisi, ürün içeriğindeki mikroorganizmaların bilimsel kaynaklarda kullanılan tanımlarla karşılaştırılmasına yardımcı olur. Probiyotik takviyeleri değerlendirirken suş kodunun yanı sıra canlı mikroorganizma miktarı, formülasyon ve kullanım bilgileri de dikkate alınabilir (1).
Suş, aynı mikroorganizma türü içerisinde belirli bir genetik soy veya izolatla ilişkilendirilen mikroorganizma grubunu ifade eder. Probiyotik mikroorganizmalar cins, tür, gerektiğinde alt tür ve suş bilgileriyle tanımlanır. Bu sınıflandırma, farklı mikroorganizmaların bilimsel olarak birbirinden ayrılmasını sağlar (2).
Örneğin Lacticaseibacillus rhamnosus GG ifadesinde Lacticaseibacillus cinsi, rhamnosus türü, GG ise suş kodunu belirtir. Bu kodlar harflerden, rakamlardan veya bunların birleşiminden oluşabilir. Suş kodları, ürünün ticari isminden bağımsız olarak mikroorganizmanın bilimsel kimliğini tanımlamak için kullanılır (1).
Türkiye'de probiyotik mikroorganizma içeren takviye edici gıdaların onay süreçlerinde mikroorganizmaların tanımlanmasına ilişkin teknik bilgiler de değerlendirilir. Bu süreçlere yönelik gereklilikler, Tarım ve Orman Bakanlığının güncel başvuru prosedürü kapsamında düzenlenir (3).
Probiyotik ürünlerin etiketlerinde karşılaşılabilecek temel bilgiler ve bunların anlamları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
|
Etiket bilgisi |
Neyi ifade eder? |
Birlikte değerlendirilebilecek bilgi |
|
Cins ve tür |
Mikroorganizmanın bilimsel sınıflandırmasını |
Suş kodu |
|
Suş kodu |
Belirli bir mikroorganizma suşunu |
Cins ve tür adı |
|
CFU / KOB |
Koloni oluşturabilen canlı mikroorganizma miktarını |
Porsiyon veya günlük kullanım miktarı |
|
TETT / STT |
Üründe belirtilen tüketim tarihini |
Saklama koşulları |
|
Saklama talimatı |
Ürünün önerilen muhafaza koşullarını |
Ambalaj ve kullanım bilgileri |
Probiyotik mikroorganizmalar üzerine yapılan bilimsel araştırmalarda, incelenen mikroorganizmaların ayrıntılı tanımları kullanılır. Bir ürünün içeriğiyle bilimsel yayınlarda yer alan bilgiler karşılaştırılırken mikroorganizmanın cins, tür ve suş adının birlikte değerlendirilmesi önem taşır.
Mikroorganizmaların bilimsel isimleri zaman içerisinde sınıflandırma değişikliklerine uğrayabilir. Örneğin 2020 yılında Lactobacillus cinsinin yeniden sınıflandırılması sonucunda bazı mikroorganizmalar farklı cins adları altında tanımlanmaya başlanmıştır. Bu nedenle eski ve yeni araştırmalarda aynı suş için farklı bilimsel adlandırmalarla karşılaşılabilir (1).
Bilimsel çalışmalar incelenirken araştırmada tek bir suşun mu yoksa birden fazla suş içeren formülasyonun mu kullanıldığına da bakılır. Çalışmanın kapsamı, kullanılan miktar, uygulama süresi ve araştırılan sonuçlar, elde edilen bulguların hangi koşullarda değerlendirildiğini anlamaya yardımcı olur.
Suş kodu mikroorganizmanın kimliğini belirtirken CFU (Colony Forming Units), Türkçede koloni oluşturan birim (KOB), belirli kültür koşullarında koloni oluşturabilen canlı mikroorganizmaların miktarını ifade eder. Bu iki bilgi, probiyotik ürünlerin içeriğini farklı yönlerden tanımlar.
Örneğin bir ürünün porsiyon başına 5 milyar KOB içerdiğinin belirtilmesi, bildirilen canlı mikroorganizma miktarı hakkında bilgi verir. Ancak bu sayı, formülde hangi suşların bulunduğunu tek başına açıklamaz (1).
Birden fazla suş içeren formülasyonlarda KOB değeri toplam miktar olarak sunulabilir. Böyle bir durumda toplam değer, her suşun ayrı ayrı miktarını göstermeyebilir. Ayrıca KOB miktarının yüksek olması tek başına daha üstün bir ürün anlamına gelmez. Bu nedenle KOB değerleri, ürünlerin mikroorganizma içeriği ve formülasyon özellikleriyle birlikte değerlendirilebilir (2).
Canlı mikroorganizmaların miktarı, ürünün raf ömrü boyunca sıcaklık, nem ve saklama koşulları gibi çevresel faktörlerden etkilenebilir. Probiyotik ürünlerin üretim teknolojisi, ambalaj yapısı ve muhafaza koşulları bu nedenle önem taşır.
Her probiyotik takviyesinin buzdolabında saklanması gerekmez. Bazı ürünler soğukta muhafaza edilmek üzere hazırlanırken bazıları uygun ambalaj ve formülasyon özellikleri sayesinde etiketlerinde belirtilen koşullarda oda sıcaklığında saklanabilir. Bu nedenle ürünün kendi saklama talimatlarının esas alınması gerekir (1).
Etiketlerde yer alan tüketim tarihleri de farklı anlamlar taşır. Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT), gıdanın belirtilen koşullarda saklandığında kendine özgü özelliklerini koruduğu süreyi ifade eder. Son tüketim tarihi (STT) ise mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen gıdalarda kullanılan ve gıda güvenilirliğiyle ilişkili bir tarih bilgisidir. Ürünün üzerinde belirtilen tarihin türüne ve saklama talimatlarına dikkat edilmelidir (4).
Probiyotik takviyelerinin içerik ve kullanım özelliklerini incelerken aşağıdaki noktalar kontrol edilebilir:
Mikroorganizma bilgileri: Ürünün içerdiği mikroorganizmaların cins ve tür adları incelendi mi? Suş kodları belirtilmişse bu kodların neyi ifade ettiği anlaşıldı mı?
KOB (CFU) miktarı: Canlı mikroorganizma miktarının hangi porsiyon veya önerilen günlük kullanım miktarı için verildiği kontrol edildi mi?
Formülasyon özellikleri: Ürünün tekli veya çoklu suş içeren bir formülasyona sahip olduğu ve diğer içerik bileşenleri incelendi mi?
Saklama ve kullanım bilgileri: Tüketim tarihi, önerilen kullanım miktarı ve muhafaza koşulları kontrol edildi mi?
Bu adımlar, probiyotik takviyelerinin içerik özelliklerini daha bilinçli değerlendirmeye yardımcı olur. Farklı mikroorganizma kombinasyonları ve üretim teknolojileriyle hazırlanan ürünler, kendi formülasyon ve kullanım özellikleri doğrultusunda incelenebilir. Böylece probiyotik ürünleri karşılaştırırken tek bir etiket bilgisine odaklanmak yerine daha kapsamlı bir değerlendirme yapılabilir.